HABERLER
Anayasa Mahkemesi Cezaevi Harc覺n覺n Anayasa織ya Ayk覺r覺 Olmad覺覺na H羹kmetti

21 Temmuz 2012 CUMARTES襤

 
Resmî Gazete
 
Say覺 : 28360

ANAYASA MAHKEMES襤 KARARI

Anayasa Mahkemesi Bakanl覺覺ndan:

Esas Say覺s覺 : 2011/28

Karar Say覺s覺 : 2012/22

Karar Günü : 16.2.2012

襤T襤RAZ YOLUNA BAVURAN: Aksaray 襤cra Hukuk Mahkemesi

襤T襤RAZIN KONUSU: 30.6.1934 günlü, 2548 say覺l覺 Ceza Evleriyle Mahkeme Binalar覺 襤nas覺 Kar覺l覺覺 Olarak Al覺nacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakk覺nda Kanun’un 1. maddesinin Anayasa’n覺n 2., 5., 10., 36. ve 73. maddelerine ayk覺r覺l覺覺 sav覺yla iptali istemidir.

I- OLAY

Davac覺n覺n yapm覺 olduu ilâml覺 icra takibiyle ilgili olarak icra müdürlüünce 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi gereince cezaevi yap覺 harc覺n覺n al覺nmas覺na karar verilmesi üzerine bu karar覺n iptali için aç覺lan davada, itiraz konusu kural覺n Anayasa’ya ayk覺r覺 olduu sav覺n覺 ciddi bulan Mahkeme iptali için bavurmutur.
II- 襤T襤RAZIN GEREKÇES襤
Bavuru karar覺n覺n gerekçe bölümü öyledir:

“GEREKÇE: Anayasa’n覺n 152. maddesi ile Anayasa Mahkemesinin Kuruluu ve Yarg覺lama Usulleri Hakk覺ndaki Kanun’un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmakta olduklar覺 davalarda uygulayacaklar覺 kanun hükümlerini Anayasa’ya ayk覺r覺 olduunu görür veya taraflardan birinin ileri sürdüü ayk覺r覺l覺k iddias覺n覺n ciddi olduu kan覺s覺na var覺rlarsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine bavurma yetkilerinin olduu belirtilmektedir. Bu kurallar gereince bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine bavurabilmesi için o mahkemede yarg覺lamas覺 devam eden ve usulünce aç覺lm覺, mahkemenin görevine giren bir davan覺n bulunmas覺 iptali istenen hükmünde bu dava da dorudan uygulanacak hüküm olmas覺 gerekmektedir.

Mahkememizde aç覺lan 2011/22 Esas say覺l覺 dava dosyas覺n覺n derdest olduu, yarg覺lamas覺n覺n devam ettii, davan覺n süresinde aç覺ld覺覺, 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi bu dava da dorudan uygulanan ve bu davan覺n sonucunu etkileyen bir hüküm olmas覺 nedeniyle davac覺 vekilinin iptal bavuru talebi mahkememizce de ciddi olduu kan覺s覺na var覺ld覺覺ndan maddenin iptali amac覺yla Anayasa Mahkemesine götürülmesine karar verilmitir.

HUKUKSAL OLAY: 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi “襤cra dairelerince miktar ve k覺ymeti muayyen olan ilaml覺 ve ilams覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n %2’si ve k覺ymeti muayyen olmayan ilamlar覺n icras覺ndan tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 nîspetinde harç al覺n覺r. Maktu harçlar ilam覺n icraya konulduu zaman pein olarak al覺n覺r. Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkümunbih mebla bir milyon liradan aa覺 olursa bundan harç al覺nmaz.” düzenlemesi gereince icra takibine konu gerçek ve kurumlar vergisine tâbi tüzel kiiliklerin alacaklar覺n覺n tahsil edilmesi halinde tahsil edilen paran覺n % 2’si oran覺nda ceza evi harc覺 tahsil edilmektedir.

492 say覺l覺 Kanun’un 20. maddesi “襤cra takiplerinde takipten sonra ileyecek olan faizler, harc覺n hesab覺nda nazara al覺namaz” hükmü gereince takipten sonra ileyecek faiz miktar覺ndan 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi gereince de harç al覺nmamas覺 gerekmektedir.

Adliye hizmeti sadece 襤cra Müdürlüklerinde verilen hizmetler olmay覺p, ceza evleriyle mahkeme binalar覺 inas覺 için sadece icra müdürlüklerinde tahsil edilen ilaml覺 ve ilams覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n % 2’si nispetinde harç al覺nmas覺, kamu hizmeti kar覺l覺覺n覺n vatandaa eit olarak yay覺lmas覺, herkesin kamu giderlerini kar覺lamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemesi yükümlülüü ile örtümemektedir. “Vergi yükünün adaletli ve dengeli da覺l覺m覺, maliye politikas覺n覺n sosyal amac覺d覺r” ilkesinin aksine vergi ödevini yerine getiren kii ya da kurululardan yeniden kamu giderlerine katk覺 al覺nmaktad覺r.

Ceza evlerinin yap覺lmas覺 için vatandatan katk覺 beklemek, tüm kamu binalar覺n覺n yap覺lmas覺 için vatanda覺n katk覺 sunmas覺n覺n zorunlu hâle getirmesini gerektirir.

ANAYASA’YA AYKIRILII 襤DD襤A ED襤LEN KANUN MADDES襤: Davada uygulanacak olan 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi “襤cra dairelerince miktar ve k覺ymeti muayyen olan ilaml覺 ve ilams覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n %2’si ve k覺ymeti muayyen olmayan ilamlar覺n icras覺ndan tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 nisbetinde harç al覺n覺r. Maktu harçlar ilam覺n icraya konulduu zaman pein olarak al覺n覺r. Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkümunbih mebla bir milyon liradan aa覺 olursa bundan harç al覺nmaz.” Kanun maddesinin Anayasa’ya ayk覺r覺l覺覺 iddias覺d覺r.

襤LG襤L襤 ANAYASA MADDELER襤: Anayasa’n覺n 2. maddesinde düzenlenen; “Türkiye Cumhuriyeti, insan haklar覺na ve balang覺çta belirtilen temel ilkelere dayanan, milli, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.” demek suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Anayasan覺n 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti olduu, insan haklar覺na dayand覺覺, hak ve özgürlüklerin güçlendirerek koruma alt覺na ald覺覺, idarenin her türlü eylem ve ilemini hukuka uygun olmas覺 gerektii Anayasa’ya ayk覺r覺 olan tutum ve davran覺lardan kaç覺nd覺覺, hukuku tüm devlet organlar覺na egemen k覺ld覺覺, Anayasa ve yasalarla kendini bal覺 sayd覺覺, yarg覺 denetiminin aç覺k olduu bir devlettir. Bu nitelikleri nedeniyle Anayasa’ya ayk覺r覺 olan bir hükmün davada uygulanamayaca覺 bir gerçektir.

Sosyal devlet, fertlerin sosyal durumlar覺yla ilgilenen, onlara asgari bir hayat düzeyi salamay覺, sosyal adalet ve sosyal güvenlii gerçekletirmeyi ödev sayan devlettir. Sosyal devlet, devletin, sosyal bar覺覺 ve sosyal adaleti salamak amac覺yla sosyal ve ekonomik hayata aktif olarak müdahalesini gerekli gören bir anlay覺t覺r. Sosyal devletin en belirgin özellikleri, kiiyi ekonomik hayatta yaln覺z b覺rakmamas覺, ekonomik hayata müdahale etmesi, herkes için insanl覺k onuruna yara覺r bir hayat seviyesi salamaya yönelik bir devlet biçimi olmas覺d覺r.

Sosyal devlet, sosyal adaleti gerçekletirmek, bireyin ve toplumun refah覺n覺 salamak ve sosyal güvenlii oluturmak amaçlar覺n覺 ta覺r. Sosyal devletin ana öelerinden biri millî geliri art覺rmak, bunun için yat覺r覺m yapmak, sosyal adalet kurallar覺 içinde kalk覺nmay覺 salamakt覺r. Sosyal devletin ana öelerinden dieri millî gelirin adaletli da覺l覺m覺n覺 salamakt覺r. Sosyal devletin bir baka öesi özgürlüklerin gerçeklemesi için maddi imkân salamakt覺r. Bir dier sosyal devlet öesi ise bireyleri sosyal güvenlie kavuturmakt覺r.

Anayasa’n覺n 5. maddesi “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin ba覺ms覺zl覺覺n覺 ve bütünlüünü, ülkenin bölünmezliini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kiilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluunu salamak; kiinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle badamayacak surette s覺n覺rlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald覺rmaya, insan覺n maddi ve manevi varl覺覺n覺n gelimesi için gerekli artlar覺 haz覺rlamaya çal覺makt覺r” aç覺klamas覺 ile Devletin temel amaç ve görevlerini saym覺t覺r.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasas覺’na göre yürütme görevi Cumhurbakan覺 ve Bakanlar Kurulundad覺r. 29.3.1984 gün ve 2992 say覺l覺 Adalet Bakanl覺覺n覺n Tekilat ve Görevleri Hakk覺nda Kanun’un 2. maddesinde “Kanunlarda kurulmas覺 öngörülen mahkemeleri açmak ve tekilatland覺rmak, ceza infaz ve 覺slah kurumlar覺, icra ve iflas daireleri gibi her derece ve türdeki adalet kurumlar覺n覺 planlamak, kurmak ve idari görevleri yönünden gözetim ve denetimini yapmak ve gelitirmek” Adalet Bakanl覺覺n覺n bal覺ca görevleri aras覺nda say覺lm覺t覺r. Bu amac覺 yerine getirmek için Bakanl覺k bünyesinde 25.6.1992 tarihinde ç覺kar覺lan 204/8 say覺l覺 Kanun Hükmünde Kararname ile Adalet Bakanl覺覺 Teknik 襤ler Daire Bakanl覺覺 kurulmutur. Teknik 襤ler Daire Bakanl覺覺n覺n “Bakanl覺k için ihtiyaç duyulan bina ve arazinin, kiralama ve sat覺n alma ilerini yürütmek, Bakanl覺a ait bina ve tesislerin; ilgisine göre Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüü veya 襤dari ve Mali 襤ler Dairesi Bakanl覺覺 ile ibirlii yaparak tesis, yap覺m, onar覺m ve kira ilerine ilikin program ve projeleri haz覺rlamak, takip etmek, bunlar覺n bak覺m ve küçük onar覺mlar覺n覺 yapmak ve yapt覺rmak” görevleri aras覺nda say覺lm覺t覺r.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasas覺’n覺n 10. maddesi kanun önünde eitlik prensibini kabul etmitir. “Herkes, dil, 覺rk, renk, cinsiyet, siyasi düünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri ay覺r覺m gözetilmeksizin kanun önünde eittir.”

Vergi ödevini düzenleyen 73. madde ise “Herkes, kamu giderlerini kar覺lamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli da覺l覺m覺, maliye politikas覺n覺n sosyal amac覺d覺r.”

193 say覺l覺 Gelir Vergisi Kanunu’nun 1. maddesi “Gerçek kiilerin gelirleri gelir vergisine tabidir. Gelir bir gerçek kiinin bir takvim y覺l覺 içinde elde ettii kazanç ve iratlar覺n safi tutar覺d覺r.”

5520 say覺l覺 Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre sermaye irketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kurulular覺, dernek veya vak覺flara ait iktisadi iletmeler ve i ortakl覺klar覺 Kurumlar vergisine tâbidir.

Gerçek kiiler ve kurumlar bir takvim y覺l覺 içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar覺n覺n safi tutar覺 üzerinden vergi ödemektedirler. Ödenen vergiler Anayasam覺z覺n 73. maddesine göre kamu giderlerini kar覺lamak üzere gerçek kiilerin ve kurumlar覺n mali gücüne göre al覺nmaktad覺r.

Anayasa’n覺n 36. maddesinde; hak arama hürriyeti düzenlenmi, herkesin yarg覺 mercileri önünde davac覺 ve daval覺 s覺fat覺yla hak arama hürriyetine sahip olduunu düzenlemitir. Hiç kimsenin hak arama hürriyeti engellenemeyecei bir Anayasa kural覺 haline getirmitir. Hak arama hürriyetinin dier bireylerden farkl覺 olarak belli oranda harca tâbi tutulmas覺, en temel hak olan hak araman覺n parasal kar覺l覺a balanmas覺 bu temel hakk覺n özüne ayk覺r覺d覺r.

UYGULAMADA HAKKAN襤YET襤N SALANMASI: Amac覺 Kanun metninde yaz覺l覺 olmasa da kanun bal覺覺 “Ceza Evleriyle Mahkeme Binalar覺 襤nas覺 Kar覺l覺覺 Olarak Al覺nacak Harçlar ve Mahkümlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakk覺nda Kanun” olan ve amac覺 ceza evleri ve adliye binalar覺n覺n yap覺m覺 ile mahkumlara verilecek yiyeceklerin bedellerini kar覺lamak amac覺 ile ç覺kart覺lan 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi “襤cra dairelerince miktar ve k覺ymeti muayyen olan ilaml覺 ve ilams覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n %2’si ve k覺ymeti muayyen olmayan ilamlar覺n icras覺ndan tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 nisbetinde harç al覺n覺r. Maktu harçlar ilam覺n icraya konulduu zaman pein olarak al覺n覺r. Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkümunbih mebla bir milyon liradan aa覺 olursa bundan harç al覺nmaz.” düzenlemesi gereince icra takibine konu gerçek ve kurumlar vergisine tabi tüzel kiiliklerin alacaklar覺n覺n tahsil edilmesi halinde tahsil edilen paran覺n % 2’si oran覺nda ceza evi harc覺 tahsil edilmektedir.

Ceza evleri ve mahkeme binalar覺n覺n yap覺lmas覺 sosyal devlet ilkesi gereince devletin görevidir. Bu görevin yerine getirilmesi toplum içinde bir hak arama yolu olan ve alaca覺n覺 alamayan, zor bir tahsil yolu olan icra marifetiyle alaca覺n覺 tahsil eden vatandaa yüklenemez. Sosyal devlet ilkesi gereince bu görev Adalet Bakanl覺覺 ve Bakanl覺a bal覺 Teknik 襤ler Daire Bakanl覺覺na aittir. Gelirler Vergisi ve Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre safi kazançlar覺 üzerinden vergisini ödeyen gerçek kii ile kurumlar覺n bu alacaklar覺 için icra yolu ile tahsil ettiklerinde yeniden harç al覺nmas覺 çifte vergilendirme yoludur. 襤cra marifeti ile alacaklar覺n覺 tahsil etmeye çal覺an kiiler dier gerçek ve tüzel kiiler gibi vergilerini kazançlar覺 üzerinden zaten ödemilerdir. Mahkeme hizmetlerinden yararlanan ancak alaca覺n覺 ya da hakk覺n覺 icra marifetiyle almayan gerçek kii ve kurumlardan ayr覺ca ceza evleri ve mahkeme binalar覺n覺n yap覺m覺 için 2548 say覺l覺 Kanunu’na göre harç al覺nmamaktad覺r. Örnein deeri çok yüksek olan tapu iptal ve tescil, kadastro, miras ve benzeri davalar ile ceza mahkemelerinde zarar görenlerden bu Kanun kapsam覺nda bir harç al覺nmamaktad覺r. Öte yandan 100,00-TL’na kadar olan tüm alacaklardan ceza evi harc覺 al覺nmazken, geçimini salayamayan insanlar için hüküm alt覺na al覺nan miktar覺 ne olursa olsun icra yolu ile tahsil edilen tüm nafaka alacaklar覺nda % 2 oran覺nda ceza evi harc覺 al覺nmaktad覺r. Baz覺 kurulular覺n kurulu ve tekilat kanunlar覺nda özel hüküm olmas覺 sebebi ile ceza evi harc覺 ödememektedirler. Ziraat Bankas覺, Halk Bankas覺 ve Tar覺m Kredi Kooperatifleri kendi kurulu kanunlar覺ndaki özel hüküm sebebi ile ceza evi harc覺ndan muaft覺r. Her kamu kurumunda i yapt覺ran gerçek ya da tüzel kiiler bu kurumlar覺n binalar覺n覺n yapt覺r覺lmas覺 için ayr覺ca bir harç ödememektedir. Ceza evleri ve mahkeme binalar覺n覺n yap覺m覺 için harç al覺nacak ise tüm gerçek ve tüzel kiilerden mali güçleri oran覺nda harç al覺nmal覺d覺r. Bu hususlar Cumhuriyetin niteliini belirleyen Anayasa’n覺n 2., Devletin temel amaç ve görevlerini düzenleyen Anayasa’n覺n 5., Kanun önünde eitlik ilkesini düzenleyen 10., Hak arama hürriyeti düzenleyen 36. ve Vergi ödevini düzenleyen 73. maddesine ayk覺r覺d覺r. Bu kar覺覺kl覺覺 gidermek ancak 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi “襤cra dairelerince miktar ve k覺ymeti muayyen olan ilaml覺 ve ilams覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n %2’si ve k覺ymeti muayyen olmayan ilamlar覺n icras覺ndan tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 nispetinde harç al覺n覺r. Maktu harçlar ilam覺n icraya konulduu zaman pein olarak al覺n覺r. Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkümunbih mebla bir milyon liradan aa覺 olursa bundan harç al覺nmaz.” hükmünün iptali ile mümkün olabilecektir.

SONUÇ: Yukar覺da izah覺 yap覺lan 2548 say覺l覺 Kanun’un 1. maddesi “襤cra dairelerince miktar ve k覺ymeti muayyen olan ilaml覺 ve ilams覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n %2’si ve k覺ymeti muayyen olmayan ilamlar覺n icras覺ndan tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 nispetinde harç al覺n覺r. Maktu harçlar ilam覺n icraya konulduu zaman pein olarak al覺n覺r. Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkümunbih mebla bir milyon liradan aa覺 olursa bundan harç al覺nmaz.” hükmü, Mahkememizde yarg覺lamas覺 devam eden davac覺n覺n davas覺nda uygulanmas覺 Anayasa’n覺n belirtilen hükümlerine ayk覺r覺 olduundan, iptal edilmesini sayg覺lar覺mla arz ve talep ederim. 03/03/2011”

III- YASA MET襤NLER襤
A- 襤tiraz Konusu Yasa Kural覺

30.6.1934 günlü, 2548 say覺l覺 Ceza Evleriyle Mahkeme Binalar覺 襤nas覺 Kar覺l覺覺 Olarak Al覺nacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakk覺nda Kanun’un itiraz konusu 1. maddesi öyledir:

“襤cra dairelerince miktar ve k覺ymeti muayyen olan ilâml覺 ve ilâms覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n % 2’si ve k覺ymeti muayyen olm覺yan ilâmlar覺n icras覺ndan tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 nisbetinde harç al覺n覺r. Maktu harçlar ilâm覺n icraya konulduu zaman pein olarak al覺n覺r.

Bu harçlar borçluya yükletilemez ve mahkûmunbih mebla bir milyon liradan aa覺 olursa bundan harç al覺nmaz.”

B- Dayan覺lan Anayasa Kurallar覺

Bavuru karar覺nda, Anayasa’n覺n 2., 5., 10., 36. ve 73. maddelerine dayan覺lm覺t覺r.
IV- 襤LK 襤NCELEME

Anayasa Mahkemesi 襤çtüzüü’nün 8. maddesi uyar覺nca, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTA, Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NEC襤POLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN’覺n kat覺l覺mlar覺yla 6.4.2011 günü yap覺lan ilk inceleme toplant覺s覺nda dosyada eksiklik bulunmad覺覺ndan iin esas覺n覺n incelenmesine oybirliiyle karar verilmitir.
V- ESASIN 襤NCELENMES襤

Bavuru karar覺 ve ekleri, iin esas覺na ilikin rapor, itiraz konusu Yasa kural覺, dayan覺lan Anayasa kurallar覺 ve bunlar覺n gerekçeleri ile dier yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gerei görüülüp düünüldü:

Bavuru karar覺nda; ceza evleri ve mahkeme binalar覺n覺n yap覺lmas覺n覺n sosyal devlet ilkesi gereince Devletin görevi olduu, bu görevin alaca覺n覺 tahsil edemeyip bunu icra marifetiyle alan vatandaa yüklenemeyecei, icra marifeti ile alacaklar覺n覺 tahsil etmeye çal覺an kiilerin dier gerçek ve tüzel kiiler gibi vergilerini kazançlar覺 üzerinden zaten ödedikleri, mahkeme hizmetlerinden yararlanan ancak alaca覺n覺 yada hakk覺n覺 icra marifetiyle almayan gerçek kii ve kurumlardan ayr覺ca ceza evleri ve mahkeme binalar覺n覺n yap覺m覺 için 2548 say覺l覺 Kanun’a göre harç al覺nmad覺覺, her kamu kurumunda i yapt覺ran gerçek yada tüzel kiilerin bu kurumlar覺n binalar覺n覺n yapt覺r覺lmas覺 için ayr覺ca harç ödemedikleri, ceza evleri ve mahkeme binalar覺n覺n yap覺m覺 için harç al覺nacak ise tüm gerçek ve tüzel kiilerden malî güçleri oran覺nda al覺nmas覺 gerektii belirtilerek, itiraz konusu kural覺n, Anayasa’n覺n 2., 5., 10., 36. ve 73. maddelerine ayk覺r覺 olduu ileri sürülmütür.

襤tiraz konusu kuralda, icra dairelerince, miktar ve deeri belirli olan ilâml覺 ve ilâms覺z alacaklardan tahsil olunan paran覺n % 2 si, deeri belirli olmayan ilâmlar覺n icras覺nda ise tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 oran覺nda harç al覺naca覺, maktu harçlar覺n ilâm覺n icraya konulduu zaman pein olarak tahsil edilecei, bu harçlar覺n borçluya yükletilemeyecei öngörülmektedir.

Harç, Devletin yüklenmi olduu görevleri yerine getirebilmek için anayasal s覺n覺rlar içinde egemenlik yetkisine dayanarak çeitli kaynaklardan elde etmi olduu vergi ve resim gibi bir çeit kamu geliridir. Ayr覺ca harç, bireylerin özel menfaatlerine ilikin olarak, kamu hizmetlerinden yararlanmalar覺 kar覺l覺覺nda bu hizmetlerin maliyetlerine kat覺lmalar覺 amac覺yla kamu gücüne dayan覺larak getirilen malî yükümlülüktür. Bu nedenle, yarg覺lama sürecinde, yasayla harca tâbi k覺l覺nm覺 bir hizmetten yararlanmak isteyen ilgili (daval覺 veya davac覺), genel kurallar uyar覺nca harc覺n覺 ödeyerek bu hizmetten yararlanabilir.

Kural ile icra müdürlükleri taraf覺ndan bireylere sunulan hizmetten yararlananlardan tahsil edilen cezaevi yap覺 harc覺 cezaevleri ile mahkeme binalar覺n覺n yap覺m覺na tahsis edilmitir. Kuralda cezaevi yap覺 harc覺n覺n, konusu, miktar覺 ve yükümlüsü aç覺k olarak belirtilmitir.

Anayasa’n覺n 2. maddesinde yer alan “sosyal hukuk devleti”, insan haklar覺na dayanan, kiilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaamalar覺n覺 güvence alt覺na alan, kii hak ve özgürlükleriyle kamu yarar覺 aras覺nda adil bir denge kurabilen, millî gelirin adalete uygun biçimde da覺t覺lmas覺 için gereken önlemleri alan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu gelitirerek sürdüren, güçsüzleri güçlüler kar覺s覺nda koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir.

Anayasa’n覺n 5. maddesinde, kiilerin hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle badamayacak surette s覺n覺rlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald覺rmaya çal覺mak, devletin temel amaç ve görevleri aras覺nda say覺lmaktad覺r.

Anayasa’n覺n 10. maddesinde öngörülen eitlik ilkesi, hukuksal durumlar覺 ayn覺 olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli deil hukuksal eitlik öngörülmektedir. Eitlik ilkesinin amac覺, ayn覺 durumda bulunan kiilerin yasalarca ayn覺 ileme bal覺 tutulmalar覺n覺 salamak ve kiilere yasa kar覺s覺nda ayr覺m yap覺lmas覺n覺 ve ayr覺cal覺k tan覺nmas覺n覺 önlemektir. Bu ilkeyle, ayn覺 durumda bulunan kimi kii ve topluluklara ayr覺 kurallar uygulanarak yasa kar覺s覺nda eitliin ihlâli yasaklanm覺t覺r. Yasa önünde eitlik herkesin her yönden ayn覺 kurallara bal覺 tutulaca覺 anlam覺na gelmez. Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kiiler ya da topluluklar için deiik kurallar覺 gerekli k覺labilir. Ayn覺 hukuksal durumlar ayn覺, ayr覺 hukuksal durumlar farkl覺 kurallara bal覺 tutulursa Anayasa’n覺n öngördüü eitlik ilkesi ihlâl edilmi olmaz.

Anayasa’n覺n 36. maddesinin birinci f覺kras覺nda “Herkes, meru vas覺ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg覺 mercileri önünde davac覺 ve daval覺 olarak iddia ve savunma ile adil yarg覺lanma hakk覺na sahiptir” hükmüne yer verilmitir.

Anayasa’n覺n 73. maddesinde, herkesin kamu giderlerini kar覺lamak üzere vergi ödemekle yükümlü bulunduu, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulaca覺, deitirilecei veya kald覺r覺laca覺 öngörülerek Anayasa’n覺n 2. maddesinde nitelikleri belirtilen hukuk devleti ilkesi, vergilendirme ilkeleri yönünden somut biçimde dile getirilmitir. Vergilerde olduu gibi harçlarda da al覺nan harc覺n hangi kamu gideri için kullan覺laca覺n覺n, tahsis edileceinin belirtilmesine gerek bulunmamakla birlikte tahsis yasa覺 da söz konusu deildir. 襤tiraz konusu kuralda harc覺n kullan覺laca覺 kamu gideri alan覺 cezaevleri ve mahkeme binalar覺 inas覺 olarak gösterilmitir. Cezaevleriyle, mahkeme binalar覺n覺n inas覺n覺n Devletin görevi, bu görevin de kamu hizmeti olduu kukusuzdur. Bu bak覺mdan kuralda, bu tür kamu hizmeti giderinin kar覺lanmas覺na, icra hizmetlerini talep eden kiilerin k覺smen de olsa kat覺lmas覺 yasa koyucu taraf覺ndan kabul edilmi ve belirlenen oranlarda kat覺l覺m覺n salanmas覺 öngörülmütür. Hangi kamu hizmeti kar覺l覺覺nda harç olarak bir malî yükümlülük getirilecei anayasal ilkelere uygun olmak kouluyla yasa koyucunun takdirindedir.

Öte yandan, eitlik ilkesine ayk覺r覺l覺ktan söz edilebilmesi için bir yasan覺n ayn覺 hukuksal durumda olanlar aras覺nda bir ay覺r覺m veya ayr覺cal覺k yaratmas覺 gerekir. 襤tiraz konusu kural uyar覺nca öngörülen harç, söz konusu hizmetten yararlanan herkes içine uygulanaca覺ndan eitlik ilkesine ayk覺r覺l覺k oluturmaz.

襤cra takip ilemlerinin yap覺lmas覺 sonucunda cezaevi yap覺 harc覺 ödenmesini zorunlu k覺lan kural, bireylerin özel ç覺karlar覺yla ilgili olarak yarg覺 hizmetinden yararlanmalar覺n覺, bu hizmetin kar覺l覺覺 olan harc覺n ödenmesi kouluna balad覺覺ndan hak arama özgürlüünü s覺n覺rland覺ran bir nitelik de ta覺mamaktad覺r.

Aç覺klanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa’n覺n 2., 5., 10., 36. ve 73. maddelerine ayk覺r覺 deildir. 襤tiraz覺n reddi gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR ve Celal Mümtaz AKINCI bu görüe kat覺lmam覺lard覺r.

VI- SONUÇ

30.6.1934 günlü, 2548 say覺l覺 Ceza Evleriyle Mahkeme Binalar覺 襤nas覺 Kar覺l覺覺 Olarak Al覺nacak Harçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakk覺nda Kanun’un 1. maddesinin Anayasa’ya ayk覺r覺 olmad覺覺na ve itiraz覺n REDD襤NE, Serdar ÖZGÜLDÜR ile Celal Mümtaz AKINCI’n覺n kar覺oylar覺 ve OYÇOKLUUYLA, 16.2.2012 gününde karar verildi.



Bakan

Haim KILIÇ


Bakanvekili

Serruh KALEL襤


Bakanvekili

Alparslan ALTAN





Üye

Fulya KANTARCIOLU


Üye

Mehmet ERTEN


Üye

Serdar ÖZGÜLDÜR





Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT


Üye

Zehra Ayla PERKTA


Üye

Recep KÖMÜRCÜ





Üye

Burhan ÜSTÜN


Üye

Engin YILDIRIM


Üye

Nuri NEC襤POLU





Üye

Hicabi DURSUN


Üye

Celal Mümtaz AKINCI


Üye

Erdal TERCAN





KARIOY GEREKÇES襤

Cezaevleri ve adliye binalar覺n覺n yap覺m覺 ile mahkûmlara verilecek yiyeceklerin bedellerini kar覺lamak amac覺yla ç覺kart覺lan 30.6.1934 tarih ve 2548 say覺l覺 Kanun’un itiraz istemine konu 1. maddesine göre, icra takibine konu gerçek ve tüzelkiiliklerin alacaklar覺n覺n tahsil edilmesi halinde, tahsil edilen paran覺n %2’si oran覺nda; k覺ymeti muayyen olm覺yan ilâmlar覺n icras覺ndan ise tahsil harc覺n覺n yar覺s覺 nisbetinde “harç” al覺nacakt覺r. Kural’a göre bu harçlar “borçluya” deil, sadece “alacakl覺ya” yükletilecektir.

Adaletin da覺t覺m覺 Devletin asli görevlerinden olup, Anayasa’n覺n 5., 36., 37., 38., 40., 138-159. maddelerinde de bunun yöntem ve esaslar覺 düzenlenmektedir. Adaletin tecellisi amac覺yla yürütülecek yarg覺lama, cebri icra ve infaz faaliyetlerinin belli bir maddi alt yap覺y覺 gerektirdii, bu nedenle mahkeme binalar覺, cezaevleri, icra daireleri vb. yat覺r覺mlar覺n yap覺lmas覺n覺n lüzumu izahtan varestedir. Bunun maddi finansman覺 ise öncelikle vergilerden oluan Devlet gelirleri yoluyla salanacakt覺r. Yurttalar覺n gelirlerine göre ödeyecekleri vergilerin bu amaçla kullan覺lmas覺nda herhangi bir anayasal sorun olmad覺覺 aç覺kt覺r. Ne var ki, itiraz konusu kuralda olduu gibi, ihkak-覺 hakk覺 engelleme düüncesi ile Devletin üstlendii bir faaliyet olan “cebri icra” sonucu, bir alaca覺n tahsilinde, tahsil edilen tutardan belli oranda bir kesenek yap覺lmas覺 ve borçludan bu amaçla hiçbir harç al覺nmamas覺, yurttalar覺n adalet duygular覺n覺 incitecei gibi, adil yarg覺lama, hukuk devleti ve eitlik ilkelerini de ihlâl edecektir.

襤tiraz konusu kural yakla覺k 80 sene önce yürürlüe konulmu olup, o günlerin Türkiye’si ile bu günün Devleti aras覺nda maddi güç yönünden bir k覺yaslama yap覺lmas覺 dahi mümkün deildir. Zaman içerisinde Devlet gelirleri artm覺, maddi alt yap覺 güçlenmi, Adalet Tekilat覺n覺 Güçlendirme Vakf覺 gibi salam maddi temeli olan bir oluum faaliyet geçmi, ülkenin her yan覺 modern mahkeme binalar覺, cezaevleri ve dier adliye kurumlar覺 ile donat覺lm覺 olup, bu faaliyetler devam edegelmektedir. Dolay覺siyle, bugün Devletin hâlâ itiraz konusu kurala ihtiyaç duyduunu söylemeye imkân yoktur.

Belirtilen maksatla Devlet bütçesine vatanda覺n ek bir katk覺 yapmas覺 isteniyorsa, yasakoyucunun bunu eitlik ilkesini zedelemeden, adalet hizmetinden yararlanan tüm ilgili kiilere yükletmek suretiyle yapmas覺 gerekmektedir. Örnein, bu husus, dava açanlardan ek bir harç al覺nmas覺, borçlu ve alacakl覺dan ayr覺 ayr覺 tahsil vb. yöntemlerle pekâlâ salanabilecektir.

襤tiraz konusu kural覺n aç覺klanan nedenlerle Anayasa’n覺n 2., 10. ve 36. maddelerine ayk覺r覺 dütüü ve iptali gerektii kanaatine vard覺覺m覺zdan; çounluun aksi yöndeki karar覺na kat覺lm覺yoruz.



Üye

Serdar ÖZGÜLDÜR


Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Kaynak : http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/20
Copyright 2012 , www.mustafaozturk.av.tr  - Mustafa 焂T鄄K, Tm Haklar Sakldr.

Website Tasarm ERKEN B尳G嵞AYAR